Przejdź do treści

Jak odczytać oznaczenia na korpusie zaworu kulowego przed montażem

Memex Zawory i ciśnienie

Rząd zaworów z dźwigniami i pokrętłem na rurach instalacji, zawory kulowe z oznaczeniami na korpusie

Na korpusie zaworu kulowego producent podaje zwykle średnicę nominalną DN lub rozmiar gwintu w calach, ciśnienie nominalne PN, materiał korpusu, znak wytwórcy, a w zaworach przemysłowych również zakres temperatur i numer wytopu. Te kilka oznaczeń wystarczy, żeby sprawdzić, czy zawór nadaje się do danej instalacji, zanim zostanie wkręcony lub wspawany.

Oznaczenia na korpusie są ważniejsze niż opis na pudełku czy w sklepie internetowym. Opakowanie łatwo zgubić albo pomylić przy większym zamówieniu, a odlew lub wybicie na korpusie zostaje z zaworem na całe jego życie. Dla instalatora, inspektora i osoby, która za dwadzieścia lat będzie wymieniać armaturę, to jedyne pewne źródło informacji.

Co oznaczają symbole na korpusie

Zasady znakowania armatury przemysłowej opisuje norma PN-EN 19. Nie każdy mały zawór instalacyjny ma komplet oznaczeń, ale większość producentów podaje przynajmniej średnicę, ciśnienie i swój znak. Poniższe zestawienie zbiera najczęściej spotykane symbole.

OznaczenieCo oznaczaNa co zwrócić uwagę
DN 15, DN 20, DN 25Średnica nominalna, w przybliżeniu średnica przelotu w milimetrachDN 15 odpowiada gwintowi 1/2 cala, DN 20 3/4 cala, DN 25 1 cal
PN 16, PN 25, PN 40Ciśnienie nominalne w barach, dla temperatury odniesieniaW wyższej temperaturze dopuszczalne ciśnienie spada, wykres podaje karta katalogowa
G, Rp, R, NPTRodzaj gwintu: walcowy, stożkowy lub amerykańskiGwinty NPT nie łączą się szczelnie z polskimi gwintami rurowymi
CW617N, CW614NMosiądz, typowy materiał zaworów instalacyjnychDo wody pitnej wybieraj zawory z mosiądzu dopuszczonego do kontaktu z wodą
A105, P235GH, 1.0619Stal węglowa na korpusy zaworów przemysłowychTypowa dla zaworów do wspawania w sieciach ciepłowniczych i technologicznych
CF8M, 1.4408Staliwo nierdzewne odpowiadające stali 316Do instalacji spożywczych, chemicznych i wody o podwyższonej agresywności
FB lub RBPełny przelot lub przelot zredukowanyZawór z pełnym przelotem nie zwęża rury i ma minimalne opory przepływu
MOP 5, EN 331Oznaczenia zaworów do gazuW instalacji gazowej stosuje się wyłącznie zawory z dopuszczeniem do gazu, z żółtą dźwignią
StrzałkaKierunek przepływuWystępuje w zaworach z funkcją zwrotną lub odwodnieniem; zwykły zawór kulowy jest dwukierunkowy

Oprócz tych oznaczeń na korpusie bywa znak CE wraz z numerem jednostki notyfikowanej. Dotyczy on armatury objętej dyrektywą ciśnieniową, czyli zwykle większych średnic i wyższych ciśnień. Brak znaku CE na małym zaworze instalacyjnym nie jest więc wadą, ale przy zaworach sieciowych i przemysłowych jego obecność warto sprawdzić.

Znak wytwórcy i dokumentacja

Znak lub nazwa producenta na korpusie to coś więcej niż reklama. Pozwala ustalić, skąd pochodzi zawór, odnaleźć jego kartę katalogową i deklarację właściwości użytkowych. Kiedy przegląda się oferty pod hasłem zawory kulowe producent, opłaca się wybierać wyroby, dla których dostępne są pełne karty techniczne z wykresem ciśnienia w funkcji temperatury, materiałami uszczelnień i momentem obrotowym potrzebnym do przestawienia kuli. Zawór bez żadnych oznaczeń na korpusie, bez znaku wytwórcy i bez dokumentacji nie powinien trafić do instalacji, w której pracuje pod ciśnieniem przez lata.

Na korpusach zaworów przemysłowych często wybity jest też numer wytopu lub partii. Przy odbiorach sieci ciepłowniczych i instalacji technologicznych porównuje się go z numerem w świadectwie odbioru materiału. Dzięki temu w razie wady materiałowej można ustalić, które zawory pochodzą z tej samej partii.

Końcówki, odgałęzienia i sposób montażu

Drugim, równie ważnym elementem są końcówki zaworu, bo to one decydują o sposobie montażu. Zawory instalacyjne mają najczęściej gwint wewnętrzny lub zewnętrzny, rzadziej końcówki pod złączki zaciskowe do rur miedzianych lub wielowarstwowych. W przemyśle i ciepłownictwie stosuje się końcówki kołnierzowe oraz końcówki do spawania.

Zawory do wspawania

Na korpusach i w kartach takich zaworów pojawiają się skróty BW, czyli końcówki do spawania doczołowego, oraz SW, czyli końcówki kielichowe do spawania pachwinowego. Przy końcówkach doczołowych ważna jest zgodność średnicy zewnętrznej i grubości ścianki z rurą, do której zawór zostanie przyspawany. W instalacjach ciepłowniczych, chłodniczych i technologicznych stosuje się zawory kulowe spawane, w których korpus jest często spawany fabrycznie z kilku części i nie ma połączeń gwintowanych, przez które mógłby nastąpić wyciek. Podczas spawania zawór powinien być otwarty, żeby nie przegrzać uszczelnień kuli, a spawacz pracuje krótkimi odcinkami, pozwalając korpusowi stygnąć. Zgodnie z zaleceniami wielu producentów uszczelnienia z PTFE nie powinny się nagrzewać powyżej temperatury podanej w karcie, dlatego przy krótkich zaworach stosuje się chłodzenie mokrą szmatą lub specjalną pastą.

Trójniki i zawory z odgałęzieniem

W instalacjach domowych często potrzebne jest odgałęzienie z możliwością odcięcia, na przykład do pralki, zaworu ogrodowego, naczynia przeponowego lub manometru. Zamiast składać trójnik, nypel i osobny zawór, można zastosować trójnik z zaworem kulowym, w którym zawór jest wbudowany w odejście boczne. Taki element ma mniej połączeń gwintowanych, a więc mniej miejsc potencjalnego wycieku, i zajmuje mniej miejsca w zabudowie. Na jego korpusie także szukaj oznaczenia rozmiaru gwintu i ciśnienia nominalnego. Zdarza się, że trójnik ma gwint 3/4 cala na przelocie i mniejszy na odejściu, co trzeba uwzględnić przy zamawianiu złączek.

Przed montażem każdego zaworu warto sprawdzić jeszcze dwie rzeczy, których nie ma na korpusie: płynność obrotu dźwigni oraz to, czy w położeniu zamkniętym dźwignia stoi prostopadle do osi rury. Zawór, który obraca się z oporem już w nowym stanie, po kilku latach może się zablokować, a odwrotne ustawienie dźwigni wprowadza w błąd przy awaryjnym zamykaniu.

Najczęstsze pytania

Czy zawór PN 16 można zamontować w instalacji z ciśnieniem 6 barów i wodą 90 stopni?

Zwykle tak, ale decyduje wykres ciśnienia w funkcji temperatury w karcie zaworu. Dla zaworów mosiężnych dopuszczalne ciśnienie w wyższej temperaturze jest niższe niż nominalne.

Jak odróżnić zawór z pełnym przelotem bez oznaczenia FB?

Wystarczy porównać średnicę otworu w kuli ze średnicą wewnętrzną rury. Jeśli otwór jest wyraźnie mniejszy, zawór ma przelot zredukowany.

Przeczytaj także