Jaki gatunek stali nierdzewnej wybrać do szatni, myjni i hal produkcji spożywczej
W szatniach, natryskach i halach mytych zwykłą wodą z łagodnymi detergentami wystarcza zwykle stal austenityczna 1.4301, czyli popularna 304. Tam, gdzie pojawiają się chlorki, solanka, środki dezynfekcyjne na bazie chloru albo częste mycie gorącą wodą pod ciśnieniem, bezpieczniejszym wyborem jest stal 1.4404, oznaczana jako 316L, z dodatkiem molibdenu.
Stal nierdzewna nie jest materiałem, który nigdy nie rdzewieje. Jest odporna dzięki cienkiej warstwie pasywnej z tlenków chromu, która odbudowuje się sama, o ile ma do tego warunki. Gdy na powierzchni długo zalega woda z chlorkami, osad lub drobiny zwykłej stali po obróbce, warstwa pasywna lokalnie się przerywa i powstają wżery. Dlatego dobór gatunku zawsze zaczyna się od pytania, z czym dany element będzie miał kontakt na co dzień, a nie od tego, jak wygląda w katalogu.
Środowisko pracy wyznacza gatunek stali
Najpopularniejsze gatunki w wyposażeniu budynków to 304 i 316L. Pierwszy zawiera około 18 procent chromu i 8 procent niklu, drugi ma podobny skład, ale z dodatkiem około 2 procent molibdenu i obniżoną zawartością węgla. Molibden zwiększa odporność na korozję wżerową i szczelinową wywołaną chlorkami, a niska zawartość węgla ogranicza ryzyko korozji międzykrystalicznej w strefie spawów. W praktyce różnica wychodzi na jaw w ciągu kilku lat, nie miesięcy, dlatego łatwo ją zlekceważyć przy zakupie.
Pomieszczenia, w których 304 zwykle wystarcza:
- szatnie i natryski pracownicze myte wodą i neutralnymi środkami czystości,
- łazienki w budynkach użyteczności publicznej z dobrą wentylacją,
- zaplecza kuchenne bez kontaktu z solanką i bez intensywnej dezynfekcji chlorem,
- pomieszczenia techniczne, w których stal jest narażona głównie na wilgoć z powietrza.
Z kolei 316L warto rozważyć w przetwórniach mięsa i ryb, masarniach, serowarniach, w strefach pakowania z częstą dezynfekcją, w myjniach samochodowych, gdzie zimą trafia sól drogowa, w obiektach basenowych i wszędzie w pobliżu morza. Basen to zresztą przypadek szczególny: w atmosferze hali basenowej, nad lustrem wody, nawet 316L bywa za słaba dla elementów obciążonych mechanicznie i projektanci sięgają wtedy po gatunki o jeszcze wyższej odporności.
Znaczenie ma też wykończenie powierzchni. Gładka, szlifowana lub polerowana powierzchnia trudniej zatrzymuje osad i łatwiej się myje niż chropowata. Spawy powinny być oczyszczone z przebarwień i spasywowane, bo nalot po spawaniu jest miejscem, od którego zaczyna się korozja nawet w dobrej stali.
Brodziki i natryski w strefach mokrych
W natryskach pracowniczych, w obiektach sportowych i w zakładach z wymaganiami sanitarnymi coraz częściej zamiast ceramiki stosuje się brodzik ze stali nierdzewnej. Jest odporny na uderzenia, nie pęka przy upadku ciężkiego przedmiotu, a gładka powierzchnia bez fug ułatwia utrzymanie higieny. W wielu takich obiektach liczy się też to, że stalowy brodzik można zdezynfekować tymi samymi środkami co resztę strefy mokrej, bez obawy o odbarwienia jak przy akrylu.
Przy wyborze brodzika zwracaj uwagę nie tylko na wymiary, ale też na sposób montażu i odpływ. Brodzik stalowy powinien leżeć stabilnie na stelażu lub podlewce, bo blacha, która ugina się pod stopami, z czasem pracuje na uszczelnieniu przy ścianie. Ważne jest też antypoślizgowe wykończenie dna, szczególnie tam, gdzie z natrysku korzysta wiele osób dziennie, oraz odpływ o przepustowości dopasowanej do deszczownicy. Przy dużych głowicach natryskowych woda potrafi się zbierać w brodziku, jeśli syfon jest zbyt mały.
Gatunek stali dobierasz tak, jak opisano wyżej. W szatni zakładu metalowego wystarczy 304, w natrysku przy hali uboju lub w strefie z dezynfekcją chlorową lepiej sprawdzi się 316L. Po montażu nie wolno czyścić brodzika drucianą szczotką ze zwykłej stali ani myjkami, którymi wcześniej szorowano stal węglową. Drobiny żelaza wbite w powierzchnię rdzewieją i wyglądają tak, jakby rdzewiał sam brodzik.
Jeszcze jedna uwaga praktyczna dotyczy łączenia metali. Stalowy brodzik z odpływem z innego materiału albo zamocowany wkrętami ocynkowanymi tworzy parę galwaniczną. W suchym pomieszczeniu nie ma to znaczenia, ale w strefie stale mokrej zwykła stal lub cynk szybko korodują. Do mocowania w strefie mokrej używaj łączników nierdzewnych w tym samym lub wyższym gatunku.
Trasy kablowe w pomieszczeniach mytych
To, co dotyczy wyposażenia sanitarnego, dotyczy również instalacji elektrycznej prowadzonej w tych samych strefach. W halach mytych wodą pod ciśnieniem, w chłodniach i w przemyśle spożywczym ocynkowane trasy kablowe po kilku latach pokrywają się białym nalotem, a potem rdzawymi zaciekami, które spadają na produkcję. Dlatego w takich miejscach stosuje się korytka ze stali nierdzewnej oraz, przy większych wiązkach kabli i dłuższych przęsłach, konstrukcje drabinowe.
Przy projektowaniu tras w strefach higienicznych warto pamiętać o kilku zasadach:
- Dobieraj system w całości, czyli koryta, łączniki, wsporniki, śruby i nakrętki w tym samym gatunku stali. Ocynkowana śruba w nierdzewnym korycie skoroduje jako pierwsza.
- W strefach intensywnie mytych lepiej sprawdzają się koryta perforowane lub drabinki niż pełne koryta, bo woda i środki myjące nie zalegają na dnie.
- Trasy prowadź z niewielkim odstępem od ściany i stropu, tak aby dało się je umyć ze wszystkich stron i nie tworzyły się zakamarki z osadem.
- Przy chłodniach uwzględnij kondensację, bo różnica temperatur między strefami potrafi zrosić trasę od spodu.
Przy dużych przekrojach przewodów zasilających i rozpiętościach między wspornikami rzędu kilku metrów stosuje się drabiny kablowe. Element opisywany w katalogach jako drabina ze stali nierdzewnej pełni rolę nośną dla ciężkich wiązek i ma otwartą konstrukcję, przez co łatwo ją umyć i nie zbiera wody, a kable można mocować do szczebli opaskami lub obejmami nierdzewnymi. Dopuszczalne obciążenie zależy od szerokości, wysokości bocznic i rozstawu wsporników, więc te dane trzeba odczytać z karty producenta, zamiast zakładać, że stal nierdzewna jest automatycznie wytrzymalsza od ocynkowanej.
Gatunek stali na trasach kablowych dobiera się według tych samych kryteriów co dla wyposażenia sanitarnego. W suchej hali magazynowej nierdzewka jest zwykle zbędnym wydatkiem, w myjni lub zakładzie przetwórstwa ryb zwraca się w postaci instalacji, która po dziesięciu latach wygląda tak samo jak w dniu odbioru. Jeśli w jednym obiekcie są strefy o różnych warunkach, można łączyć systemy ocynkowane i nierdzewne, ale przejście między nimi warto umieścić poza strefą mokrą i rozdzielić metale przekładką izolującą.
Przeczytaj także
Separatory substancji ropopochodnych jak wybrać odpowiednie urządzenie do swojej inwestycji
Separatory substancji ropopochodnych to urządzenia służące do oczyszczania wód opadowych z olejów…
Czytaj więcej: Separatory substancji ropopochodnych jak wybrać odpowiednie urządzenie do swojej inwestycjiZdrój uliczny jako praktyczne rozwiązanie dla przestrzeni publicznych
Zdrój uliczny to urządzenie służące do poboru wody pitnej w przestrzeni publicznej.
Czytaj więcej: Zdrój uliczny jako praktyczne rozwiązanie dla przestrzeni publicznychŁączniki elektryczne w instalacjach domowych i przemysłowych
Łączniki elektryczne to elementy instalacji, które umożliwiają ręczne sterowanie obwodem…
Czytaj więcej: Łączniki elektryczne w instalacjach domowych i przemysłowychJak zamontować wieszak na ręczniki bez wiercenia dziur w płytkach
Łazienka to miejsce, gdzie styl i funkcjonalność muszą iść w parze…
Czytaj więcej: Jak zamontować wieszak na ręczniki bez wiercenia dziur w płytkach