Przejdź do treści

Kiedy na słupie oświetleniowym potrzebny jest wysięgnik i jak dobrać jego wysięg

Memex Oświetlenie

Rząd słupów oświetleniowych z wysięgnikami i oprawami ulicznymi na tle nieba

Wysięgnik jest potrzebny wtedy, gdy słup stoi poza oświetlaną powierzchnią, na przykład za krawężnikiem, rowem lub chodnikiem, a światło ma padać na środek jezdni. Jego wysięg dobiera się do szerokości oświetlanego pasa i wysokości słupa, a końcówkę do średnicy uchwytu oprawy.

Oprawa zamontowana bezpośrednio na szczycie słupa oświetla przede wszystkim teren wokół niego. Przy ścieżkach w parku czy na osiedlowych parkingach to wystarcza. Na ulicach słupy stawia się jednak z boku, poza skrajnią jezdni, często kilkadziesiąt centymetrów lub ponad metr od krawędzi. Wtedy wysięgnik przesuwa źródło światła nad jezdnię i pozwala uzyskać równomierne oświetlenie bez stawiania słupów gęściej.

Do czego służy wysięgnik

Wysięgnik spełnia trzy zadania. Przesuwa oprawę w poziomie nad oświetlaną powierzchnię, podnosi ją nieco ponad szczyt słupa i ustawia pod określonym kątem względem jezdni. Każdy z tych parametrów wpływa na rozkład światła, dlatego w projektach oświetlenia drogowego wysięg i kąt nachylenia są podawane razem z wysokością montażu oprawy.

Rzadziej wysięgnik pełni funkcję dekoracyjną. W historycznych częściach miast stosuje się wysięgniki ozdobne, gięte lub z elementami odlewanymi, montowane na słupach stylizowanych. Tam o wyborze decyduje często konserwator zabytków, a parametry świetlne dopasowuje się do przyjętej formy.

Jak dobrać wysięg i kąt

Przy doborze wysięgnika projektant bierze pod uwagę kilka parametrów:

  • odległość słupa od krawędzi jezdni i szerokość jezdni,
  • wysokość montażu oprawy, bo im wyżej oprawa, tym mniejszy wysięg jest potrzebny do uzyskania podobnego rozkładu,
  • rozkład światłości oprawy, ponieważ nowoczesne oprawy LED z asymetryczną optyką same kierują światło na jezdnię,
  • przeszkody, takie jak korony drzew, które mogą zasłaniać oprawę na krótkim wysięgniku.
SytuacjaTypowy wysięg (orientacyjnie)Uwagi
Ulica osiedlowa, słup przy krawężniku0,5-1 mCzęsto wystarcza krótki wysięgnik lub montaż na szczycie z oprawą asymetryczną
Droga lokalna, słup za chodnikiem1-1,5 mWysięgnik wyprowadza oprawę nad krawędź jezdni
Droga szersza, słup za rowem1,5-2,5 mWymaga sprawdzenia nośności słupa pod większy moment
Pas dzielący, dwie jezdnieWysięgnik dwuramiennyPo jednej oprawie nad każdą jezdnią

Kąt nachylenia wysięgnika mieści się zwykle w przedziale 0-15 stopni. Przy nowoczesnych oprawach LED producenci często zalecają montaż poziomy lub z niewielkim kątem, bo większe nachylenie zwiększa olśnienie i ilość światła kierowanego w niebo. Wiele opraw ma też regulowany uchwyt, który pozwala skorygować kąt bez wymiany wysięgnika.

Dopasowanie do słupa i oprawy

Najczęstsze problemy przy zamawianiu wynikają z niedopasowania średnic. Wysięgnik ma dwie końcówki: jedną do słupa, drugą do oprawy. Końcówka do słupa jest nasadką na szczyt słupa albo uchwytem bocznym mocowanym obejmami. Końcówka do oprawy ma określoną średnicę zewnętrzną, w oprawach ulicznych najczęściej 48 lub 60 mm, i musi odpowiadać uchwytowi oprawy.

ElementCo sprawdzić
Szczyt słupaŚrednica zewnętrzna i długość części, na którą nasuwa się wysięgnik
WysięgnikWysięg, kąt, liczba ramion, średnica nasadki i końcówki
OprawaZakres średnic uchwytu, dopuszczalny kąt montażu, masa i powierzchnia boczna
Słup jako całośćDopuszczalne obciążenie oprawą na danym wysięgu według karty producenta

Ten ostatni punkt bywa pomijany. Słup jest projektowany na określony moment zginający od wiatru działającego na słup, wysięgnik i oprawę. Dłuższy wysięgnik i większa oprawa zwiększają ten moment. Producenci słupów podają w kartach maksymalną powierzchnię oprawy i jej masę dla poszczególnych wysięgów, i te wartości trzeba porównać z planowanym zestawem.

Gdy szuka się elementów do istniejącej instalacji, przydaje się kategoria wysięgnik do lampy ulicznej (onninen.pl/produkty/Oswietlenie/Slupy-oswietleniowe/Wysiegniki), w której wysięgniki są opisane wysięgiem, kątem i średnicami końcówek. Przy wymianie opraw sodowych na LED często okazuje się, że stary wysięgnik nadaje się do dalszego użytku, a zmienia się tylko oprawa z uchwytem pasującym do istniejącej końcówki.

Słupy stalowe, dekoracyjne i montaż wysięgnika

Do oświetlenia ulic stosuje się najczęściej słupy stalowe ocynkowane, okrągłe lub wielokątne, a także aluminiowe i kompozytowe. W miejscach o charakterze reprezentacyjnym pojawiają się słupy stalowo żeliwne oświetleniowe (onninen.pl/produkty/Oswietlenie/Slupy-oswietleniowe/Slupy-stalowe/Slupy-wielokatne), w których stalowy trzon łączy się z żeliwną podstawą lub osłoną o dekoracyjnym kształcie. Konstrukcję nośną stanowi wtedy zwykle stal, a żeliwo pełni rolę ozdobną i chroni dolną część słupa przed uszkodzeniem mechanicznym.

Montaż wysięgnika na słupie wymaga kilku prostych, ale ważnych czynności:

  1. sprawdzenia, czy szczyt słupa jest prosty i nieuszkodzony, a przewód zasilający oprawę ma wystarczający zapas długości,
  2. przeprowadzenia przewodu przez wysięgnik przed jego nasunięciem na słup,
  3. ustawienia wysięgnika prostopadle do osi jezdni i dokręcenia śrub mocujących z momentem podanym przez producenta,
  4. zabezpieczenia miejsc uszkodzenia powłoki cynkowej farbą lub sprayem cynkowym.

Przy słupach z wysięgnikiem bocznym, mocowanym obejmami, trzeba pamiętać, że wysięgnik lampy ulicznej (onninen.pl/produkty/Oswietlenie/Slupy-oswietleniowe/Wysiegniki-na-slupy) tego typu jest dopasowany do zakresu średnic słupa w miejscu montażu. Na słupie stożkowym średnica zmienia się z wysokością, więc obejmę dobiera się do średnicy tam, gdzie wysięgnik faktycznie zostanie zamocowany, a nie do średnicy podstawy.

Pytania od czytelników

Czy na stary słup można założyć dłuższy wysięgnik?

Tylko po sprawdzeniu, czy słup przeniesie większy moment zginający. Przy starych słupach bez dokumentacji bezpieczniej jest pozostać przy dotychczasowym wysięgu lub skonsultować zmianę z projektantem.

Przeczytaj także