Jak przygotować instalację solarną do zimy i sprawdzić płyn solarny

Kolektory słoneczne do podgrzewania wody zimą dostarczają mniej energii niż latem, ale w słoneczne dni nadal wspomagają kocioł lub grzałkę. Warunkiem jest sprawna instalacja. Najważniejszym elementem jest płyn solarny, który krąży między kolektorami a zasobnikiem. To on chroni układ przed zamarznięciem, a z czasem traci swoje właściwości. Jesień to dobry moment na przegląd całej instalacji.

• Dowiesz się, dlaczego płyn solarny trzeba regularnie kontrolować.
• Poznasz sposoby sprawdzenia temperatury krzepnięcia i odczynu płynu.
• Sprawdzisz, jakie inne elementy instalacji obejrzeć przed zimą.
• Zobaczysz, kiedy płyn trzeba wymienić.

Dlaczego płyn solarny się starzeje

Płyn solarny to zwykle mieszanina wody i glikolu propylenowego z dodatkiem inhibitorów korozji. Glikol obniża temperaturę zamarzania, a inhibitory chronią metalowe elementy instalacji. Latem, gdy w zasobniku nie ma odbioru ciepła, kolektory mogą nagrzewać się do bardzo wysokich temperatur, a płyn w nich odparowuje. Wielokrotne przegrzewanie powoduje rozkład glikolu i inhibitorów. Płyn ciemnieje, zakwasza się i traci ochronę przed mrozem.

Objawy zużytego płynu to brązowe lub czarne zabarwienie, osad, ostry zapach oraz spadek wydajności instalacji. Kwaśny płyn przyspiesza korozję wymiennika w zasobniku i miedzianych rur kolektora.

Jak sprawdzić płyn solarny

Przegląd płynu obejmuje dwa podstawowe pomiary. Próbkę pobiera się z zaworu spustowego lub napełniającego przy grupie pompowej, po uprzednim ostudzeniu instalacji.

Parametr	Jak mierzyć	Wartość prawidłowa
Temperatura krzepnięcia	Refraktometr lub areometr do glikolu propylenowego	Zwykle od -25 do -30 st. C w polskim klimacie
Odczyn pH	Paski wskaźnikowe lub pH-metr	Zazwyczaj powyżej 7, dokładne wartości podaje producent płynu
Wygląd	Ocena próbki w przezroczystym naczyniu	Płyn klarowny, bez osadu i ciemnego zabarwienia

Wynik warto zapisać w książce instalacji razem z datą, bo porównanie z poprzednimi pomiarami pokazuje, jak szybko płyn się starzeje. Refraktometr musi być przeznaczony do glikolu propylenowego, bo skale dla glikolu etylenowego dają inne wyniki. Jeśli temperatura krzepnięcia jest wyraźnie wyższa niż wymagana albo pH spadło poniżej zaleceń producenta, płyn należy wymienić w całości. Dolewanie świeżego płynu do zużytego nie rozwiązuje problemu.

Co jeszcze sprawdzić przed zimą

1. Ciśnienie w układzie. Manometr przy grupie pompowej powinien pokazywać wartość zgodną z projektem, zwykle kilka barów na zimnej instalacji. Spadek ciśnienia świadczy o nieszczelności lub ubytku płynu przez zawór bezpieczeństwa.
2. Naczynie wzbiorcze. Ciśnienie wstępne naczynia solarnego sprawdza się przy odłączonym naczyniu. Zbyt niskie ciśnienie lub uszkodzona membrana powodują wyrzucanie płynu przez zawór bezpieczeństwa latem.
3. Odpowietrzenie. Powietrze w układzie zakłóca przepływ i powoduje szumy. Instalację odpowietrza się przez odpowietrznik ręczny lub separator powietrza przy grupie pompowej.
4. Sterownik i czujniki. Sterownik powinien pokazywać realne temperatury kolektora i zasobnika. Uszkodzony czujnik kolektora potrafi zatrzymać pompę albo uruchamiać ją bez potrzeby.
5. Izolacja rur. Otuliny na zewnątrz, zwłaszcza na dachu, niszczą się pod wpływem promieniowania UV i ptaków. Uszkodzoną izolację trzeba uzupełnić materiałem odpornym na wysoką temperaturę i UV.

Przy wymianie elementów armatury, zaworów, odpowietrzników czy czujników przydatne są akcesoria do instalacji solarnych, odporne na temperatury i płyn glikolowy. Więcej o samej grupie pompowej piszemy w tekście o tym, jak wybrać grupę pompową do instalacji solarnej.

Wymiana płynu i ustawienia na zimę

Wymianę płynu najlepiej zlecić serwisowi, który ma pompę do napełniania i płukania. Napełnianie instalacji solarnej zwykłą pompką lub z sieci wodociągowej zostawia w układzie powietrze i wodę, która rozcieńcza glikol. Typowa procedura obejmuje spuszczenie starego płynu, przepłukanie, napełnienie nowym płynem, odpowietrzenie i ustawienie ciśnienia.

Zimą warto też przejrzeć ustawienia sterownika. Niektóre sterowniki mają funkcję ochrony przed zamarzaniem lub chłodzenia zasobnika nocą, które przy prawidłowym płynie nie są potrzebne i niepotrzebnie zużywają energię. Jeśli instalacja zimą traci ciśnienie, przyczyną może być nieszczelność. Sposoby jej usuwania opisuje tekst o metodach eliminacji przecieków w instalacji solarnej.

Zasobnik i drugie źródło ciepła zimą

Zimą instalacja solarna rzadko podgrzewa wodę do pełnej temperatury, więc większą część pracy przejmuje kocioł, pompa ciepła albo grzałka elektryczna. Warto sprawdzić, czy drugie źródło ciepła nie dogrzewa całego zasobnika, tylko jego górną część. Wtedy dolna wężownica solarna ma chłodną wodę do podgrzewania i każdy słoneczny dzień daje realny zysk. Jeśli kocioł dogrzewa cały zasobnik do wysokiej temperatury, kolektory zimą prawie nie pracują. Raz w tygodniu dobrze jest podnieść temperaturę wody do około 60 st. C, co ogranicza rozwój bakterii w zasobniku. Przy przeglądzie warto też sprawdzić anodę ochronną w zasobniku, bo jej zużycie przyspiesza korozję zbiornika.

Śnieg na kolektorach

Kolektorów nie trzeba odśnieżać. Śnieg zsuwa się z nich sam przy pierwszym słońcu, bo powierzchnia szyby nagrzewa się szybciej niż dachówki. Wchodzenie na oblodzony dach jest niebezpieczne, a skrobanie szyby może ją porysować. Lepiej poczekać, aż słońce samo oczyści kolektory.

Jeśli dom stoi pusty przez większość zimy, nie należy wyłączać pompy solarnej na stałe ani spuszczać płynu bez porozumienia z serwisem. Instalacja z dobrym płynem i działającym sterownikiem bezpiecznie przetrwa mrozy, a pusty kolektor nagrzewany słońcem może ulec uszkodzeniu. Przegląd instalacji solarnej zajmuje zwykle godzinę i warto go wykonywać co roku, a płyn kontrolować przynajmniej raz na dwa lata. To najtańszy sposób na to, by kolektory pracowały wydajnie przez wiele sezonów i nie zamarzły w pierwszą mroźną noc.